15-08-2011 | Interview met Paul van Son
Actueel - Maandag 8 augustus 2011 - Energie en klimaatbescherming.
Paul van Son ( Desertec Industrial Initative) in interview met Euractiv (vertaald door P.J.M. van Son t.b.v. de nederlandse lezer)
Van Son: "De energiewende in Duitsland lukt niet zonder duurzame energie uit het buitenland "
In het debat over de Duitse "energiewende" (een drastische koerswijziging in de duitse energiestrategie) speelde het woestijnstroom- project Desertec tot nu toe nauwelijks een rol. Paul van Son, hoofd van het Desertec Industrial Initiative (Dii), wordt daar niet erg warm van: "Wij hebben in het geheel niet de behoefte, iedere dag te roepen hoe belangrijk energie uit de woestijnen voor Duitsland en andere landen is en dat we daar dus hard aan erken".
Over zijn persoon
Paul van Son is sinds 2008 voorzitter van de directie van het Desertec Industrial Initiative (Dii Gmbh), dat zich voor de ontwikkeling van duurzame energie uit de woestijnen van Noordafrika en het Middenoosten inzet. Doel: Tot 2050 moet een aanzienlijk deel van de energiebehoefte van de MENA- regio (Midden-Oosten en Noord- Afrika)en tot 15 procent van de Europese vraag naar elektriciteit met 'woestijnstroom' gedekt kunnen worden. Van Son is sinds vele jaren in de energiesector werkzaam en werkte onder andere voor het Nederlandse energieconcern Essent. Ongeveer twaalf jaar geleden richtte de Nederlander de Europese energiehandelsvereniging EFET op, waar hij momenteel voorzitter van is. Bovendien lanceerde Van Son de stichting Energy4all en het bedrijf NICE International, die kleinschalige systemen voor energie en internetdiensten voor kleine gemeenschappen in Afrika ontwikkelen en exploiteren.
Bij Dii hebben zich talrijke partners aangesloten, waaronder het technologieconcern Siemens, het verzekeringsconcern Munich Re, het technologiebedrijf Abengoa, de elektriciteitsbedrijven RWE en E.on, de netbeheerders Terna en REE en vele andere bedrijven in Europa en MENA.
Euractiv.de: In de schuldencrisis van Europa komt ook de energiesector in beeld ( EurActiv.de van 26 juli 2011) Wat denkt u van het idee, om op grote schaal de zonthermische energieproductie in Griekenland en Portugal te bevorderen, om aan deze door de crisis geschokte Eurolanden nieuwe exportkansen te bieden? Doen zich hier mogelijkheden tot samenwerking met Desertec voor?
VAN SON: Hoewel onze studies zich meer op Noordafrika en het MiddenOosten richten heb ik begrepen, dat Griekenland op zichzelf goede condities heeft, om stroom uit windinstallaties en fotovoltaïsche inrichtingen voor eigen verbruik en voor export naar andere EU- staten te produceren. Zo zou daar een nieuwe bedrijfstak kunnen ontstaan, en er zou meer fossiele brandstof bespaard kunnen worden. Nog beter dan in Europa zijn de voorwaarden juist voor zonne-energie in Noord- Afrika en het Midden-Oosten. De landen in deze regio beschikken over zeer grote nuttig bruikbare woestijnvlakten met veel hogere zoninstraling dan zuid-Europese landen. In de netverbinding van de EU met Turkije en het Midden-Oosten komt aan Griekenland als doorvoerland een sleutelrol toe.
Transformatie in Noord- Afrika: "Een nieuwe tijdgeest"
EurActiv.de: Sinds (Dii gestart is, is de situatie in Noord- Afrika fundamenteel veranderd. U bezoekt vaak landen zoals Tunesië, Egypte en Marokko. Hoe ervaart u daar de stemming?
VAN SON: Ik sta voornamelijk met politieke en economische vertegenwoordigers van deze landen in contact. Men bespeurt een nieuwe tijdgeest vervuld van hoop en een sfeer van diepgaande maatschappelijke veranderingen. Ik stel vooral vast dat er een brede instemming voor uitbreiding van hernieuwbare energieën is.
EurActiv.de: Treft u ook andere partners als voor de omwentelingen aan?
VAN SON: De energiedeskundigen in de ministeries en bij de bedrijven waarmee we werken zijn dezelfden gebleven. In Egypte heeft bijvoorbeeld de minster voor energie als enige de regeringswisseling doorstaan . In Tunesië is de staatssecretaris nu minister geworden. In vaktechnische kwesties zien wij continuïteit.
EurActiv.de: Remt het transformatieproces uw project af?
VAN SON: De veranderingen in de landen sterken ons juist in ons plan. De bevolking eist nu om in dergelijke ontwikkelingen betrokken te worden en erin deel te nemen. De mensen uiten de wens naar duurzame energievoorziening, die ook economische kansen en vooral werkgelegenheid biedt. Een stevig draagvlak in de bevolking kan de ontwikkeling van duurzame energie versnellen.
"Ik ben zeer tevreden zoals men het idee in Berlijn oppakt"
EurActiv.de: Ondertussen is er sprake van, dat de staten van het Midden-Oosten en Noord- Afrika (MENA) niet zijn aangewezen op het Desertec Industrial Initiative, om het eco- stroompotentieel van de regio uit te putten. Bijvoorbeeld forceert Marokko de bouw van meer dan tien windparken langs het Atlasgebergte en aan de kust van de Atlantische Oceaan en wil tot 2019 zonnecentrales met een vermogen van 2000 MW op vijf standplaatsen bouwen. Galan Osman, vicepresident van de World Wind Energy Association uit Cairo,wordt door het Online-portal Heise.de geciteerd: "De MENA -landen zullen niet op het "Desertec Initiatief" wachten". Vreest u de inheemse concurrentie?
VAN SON: Ik zie hier geen tegenstrijdigheid. Het werk van het Dii moet men onderscheiden van het idee "Desertec". Grondslag van deze visie is, dat de landen zelf hernieuwbare energieën opbouwen en benutten en ook de mogelijkheden van export benutten. Onze taak als Dii is het, daarvoor een wegbereider te zijn. Wij ondersteunen met technische kennis, financieringsconcepten en voorstellen voor politieke randvoorwaarden, teneinde de energie op de markten te brengen. Elk initiatief in de regio dat zorgt voor de implementatie, dwz. de bouw van windparken en zonnecentrales, zien wij dus ook als een kroon op ons werk.
EurActiv.de: En nu over Duitsland. De Bondsregeringheeft verkorting van de levensduur van de kerncentrales aan de orde gesteld. Het oorspronkelijk energieconcept uit de herfst van2010 werd dienovereenkomstig opgeschud. Bent u tevreden met de rol, die aan Desertec bij de geplande energieomwenteling wordt toebedeeld?
VAN SON: We waren vorig jaar al tevreden, dat Desertec in het energieconcept werd vermeld. Dat de focus in Duitsland nu eerst op decentrale voorziening met hernieuwbare energieën en de energie-efficiëntie ligt, is zinvol. Dat is de juiste volgorde, om de energieomwenteling tot stand te brengen. We gaan er van uit dat Desertec een deel van het totaalconcept blijft.
EurActiv.de: Tot nu toe is in het energieconcept slechts de algemene getuigenis te vinden dat de import van zonnestroom uit landen van Noord- Afrika met zicht op 2050 een bijdrage voor de toekomstige energievoorziening in Europa kan leveren. Bovendien werd een "Taskforce" voor de coördinatie tussen het Industrial Initiative Dii en de Bondsregering ingesteld,die is ondergebracht bij het Ministerie voor Economie. De betrokken ondernemingen zullen in het kader van de exportbevordering ondersteund worden. Ook bij gesprekken met de Europese Investeringsbank (EIB) voor de financiering zou de werkgroep kunnen helpen. Is dat voor u voldoende?
VAN SON: Ik ben zeer tevreden, zoals men het idee in Berlijn oppakt. Dat een Bondsregering met zoveel ministeries een eigen Taskforce voor de begeleiding van ons werk instelt, is zeer goed. Wij hebben met deze werkgroep al meer constructieve, zeer gedetailleerde gesprekken gevoerd.
"Stroom in staat tot leveren van basislast vanuit de woestijngebieden"
EurActiv.de:Theoretisch is Eco- stroomimport uit derde landen al vandaag op basis van de Richtlijn betreffende hernieuwbare energie van de EU mogelijk. Zou u gewenst hebben, dat de novelle van de Duitse hernieuwbare energiewet (Erneuwebare Energie-Gesetz) (EEG)) sterker de nadruk legt op Eco- stroomimporten als weg voor de lange termijn?
VAN SON: De import zou inderdaad al op korte termijn kunnen ingaan. Vanuit Marokko zou u, zo gezegd, morgen hernieuwbare energieën in de EU kunnen importeren. Duitsland en elk ander EU land zou bij overeenkomstige uitbouw van de overdrachtsnetten over enkele jaren substantiele hoeveelheden zonnestroom vanuit Noord- Afrika kunnen betrekken. De infrastructuur tussen Noord- Afrika en Europa is al aanwezig. Er liggen momenteel twee kabelverbindingen tussen Spanje en Marokko. Nu nog exporteert Spanje naar Marokko, maar het zal weldra omgekeerd gaan.
EurActiv.de: Dat wil zeggen, dat het idee van de eco- stroomimport op grote schaal in Duitsland nog niet aanvaard is?
VAN SON: Eco- stroomimport is beslist een deel van de Desertec- visie. Dit idee is in Duitsland algemeen aanvaard. De regering heeft het in zijn strategie opgenomen en in de bevolking heerst een sterke roep naar duurzame energie.
EurActiv.de: Maar in het Fukushima- debat kwam de mogelijkheid van de eco- stroomimporten nauwelijks voor. Niemand zei: 'We brengen de energieomwenteling tot stand, doordat we 10 procent van onze energie uit hernieuwbare energieën in het buitenland betrekken'...
VAN SON: Dat is juist. Concrete importpotentiëlen waren niet onderdeel van het debat. Men heeft zich allereerst met de 'binnenlandse' vragen beziggehouden, zoals: Hoe vergroten we de energie-efficiëntie? Welk potentieel hebben de decentrale hernieuwbare energieën in Duitsland? En dan zal men tot de slotsom komen, dat het nog ontbreekt aan duurzame energie, die in elk geval uit het buitenland moet komen. Hernieuwbare energieën uit Noord- Afrika kunnen daaraan ruimschoots voldoen.
EurActiv.de: Zit achter de Duitse terughoudendheid ten aanzien van de ecostroom- import niet de wens, om zich in het tijdperk van de hernieuwbare energie zo autarkisch en decentraal mogelijk daarvan te voorzien, ook in het belang van de vaderlandse zonnebranche?
VAN SON: De energievoorziening in Europa, in het bijzonder in Duitsland, is slechts moeilijk geheel duurzaam vorm te geven. Natuurlijk kan men en zal men op lokale schaal het een en ander doen. Wij gaan er van uit, dat de fotovoltaïsche installaties en windparken in Duitsland verder worden uitgebouwd, voor zover dat economisch zinvol is. Men moet er natuurlijk rekening mee houden, dat deze stroom zeer volatiel is. Stroom uit gas- en eventueel kolencentrales zal nog lange tijd voor overbrugging kunnen zorgen totdat de energieproduktie geheel op duurzame energie kan worden overgeschakeld. Duurzame energie uit de woestijngebieden van Noord- Afrika is op korte termijn een goed alternatief voor import van atoomstroom uit Frankrijk en Tsjechië en kan op lange termijn verder in een substantieel deel van de binnenlandse vraag in Duitsland en andere landen voorzien.
"Wij stappen in, wanneer de voorwaarden kloppen"
EurActiv.de: EU- energiecommissaris Günther Oettinger dringt er op aan, de stimulering van de hernieuwbare energieën in toenemende mate Europees te coördineren, hetgeen ook de eco- stroomimport uit niet- EU staten zou kunnen vergemakkelijken. Tot nu toe stuit hij vooral in Berlijn op weerstand, waar Bondsminister voor milieuzaken Norbert Röttgen (CDU) van een stimuleringspraktijk nog niets wil weten. Irriteert het u, dat de EU als een Gemeenschap voor hernieuwbare energieën niet opschiet?
VAN SON: De energievoorziening was lange tijd binnen Europa een nationale aangelegenheid. Er is tijd voor nodig, om op een groter Europees systeem over te stappen. Aan de ene kant zal dat tot schaalvergroting en grotere efficientie leiden. Het brengt echter ook beduchtheid te weeg, dat dan in bepaalde landen in het geheel niet meer of veel minder wordt geïnvesteerd. Zo'n harmonisering moet daarom stapsgewijze en heel behoedzaam gebeuren. Het gaat om een proces, om vertrouwen, gewenning en acceptatie.
EurActiv.de: Het gaat niet slechts om de technische maakbaarheid. Eco -stroom uit zonthermische installaties (CSP) in Noord -Afrika is nog niet marktrijp en zou in enigerlei vorm door de Europese afnemers gesubsidieerd moeten worden. Er is binnen afzienbare tijd echter nog niet een EU- breed uniform steuntarief. Hoe moet dat zo functioneren?
VAN SON: De huidige kosten bijvoorbeeld van zonthermische centrales, hoewel die nog erg hoog zijn, zijn niet doorslaggevend. Belangrijk is dat deze productiekosten zo snel mogelijk bijvoorbeeld door schaalvergroting en innovatie dalen en op marktniveau worden gebracht. Dan zal dat uiteindelijk een stabiele en economisch gerechtvaardigde bron van energie worden voor een groot deel van de wereldbevolking. Enige regeringen zien de noodzaak van een dergelijke ontwikkeling en willen deze ontwikkeling graag stimuleren.
EurActiv.de: Welke stimulering heeft de Dii nodig?
VAN SON: Er zijn vele wegen voor stelbaar, zoals afnameovereenkomsten, de bevordering van investeringen of goedkope leningen. Wij spreken met vele regeringsvertegenwoordigers en laten de opties zien . Hoe het uiteindelijk uitgevoerd wordt, blijft aan de regeringen voorbehouden die het proces willen stimuleren.
EurActiv.de: We komen te spreken over private financiering. Hoe is de stemming op de markten, kunt u investeerders overtuigen?
VAN SON: Onze vennoten zeggen nog steeds: We stappen in, wanneer de voorwaarden kloppen. Dat is niet anders geworden. Ik noem geen namen, maar er zijn voldoende vennoten en partners, de erop voorbereid zijn om te investeren.
Focus op de lokale verbeteringen
EurActiv.de: De laatste tijd is het wat stil rondom Dii geworden. Er waren ook geruchten, dat het Initiative zich voortsleept...
VAN SON: Voor mij is van belang dat wij volgens plan vooruitkomen. Wij hebben afgelopen jaar onze strategie vastgelegd. Tegen eind 2012 zullen we een "Roll-out"-plan voor de periode tot 2050 overleggen en ook een paar eerste referentieprojekten definieren. We willen de randvoorwaarden voor de stroomopwekking, het transport, de markt en het regelgevingskader leveren. De samenwerking met vele publieke en private partijen functioneert uitstekend. Een ieder doet zijn werk. Wij hebben in het geheel niet de behoefte, iedere dag te roepen: 'Hier zijn we nog!'
EurActiv.de: Op 2 en 3 november 2011 vindt de tweede jaarlijkse Desertec- conferentie plaats, ditmaal in Cairo. Wat is van de bijeenkomst te verwachten?
VAN SON: We hebben bij de eerste conferentie in Barcelona in 2010 alle partners uit economie en politiek uitgenodigd. Dat was tot onze verrassing een reusachtige manifestatie. 450 personen uit Europa en MENA hebben zich aangemeld. Ook de commissaris voor energie Günther Oettinger is gekomen. Dat willen we in Egypte herhalen. In Cairo zullen we ons nog meer op de sociaal- economische effecten van Desertec concentreren- bijvoorbeeld nieuwe arbeidsplaatsen, de industrialisering, duurzaamheidsaspekten en de lokale verbeteringen.
"Zonnestroom voor honderden miljoenen mensen"
Eur.Activ.de: Toen het Initiative in 2009 startte, werkte het visionair. Het project klonk als een avonturenroman van Jules Verne. Volgt op de fase van het visionaire, de bevlogenheid nu een soort van ontnuchtering, omdat het om de omzetting gaat?
VAN SON: Ik wil weten: Hoe ontstaat voor Desertec een normale markt? Dat vind ik op zichzelf al een sterk 'visioen'. Nu gaat het om de implementatie. Hoe doen we dat? Hoe pakt de markt dat op? Wat zeggen de regeringen in Noord- Afrika en in het Midden-Oosten, de bevolking, de ondernemingen en de regeringen in Europa? Hoe krijgen we de karavaan in beweging?
EurActiv.de: De komende ontwikkeling van de energietechnologieën lijkt onvoorspelbaar. Wereldwijd wordt aan verschillende concepten onderzoek gedaan- bijvoorbeeld aan kernfusie, aan energietorens, aan genetisch veranderde algen voor de benzineproductie. Wat gebeurt er, wanneer door sprongen in de technologie over tien jaar blijkt, dat Desertec in het geheel niet gebruikt wordt?
VAN SON: Dat is een interessante vraag. We moeten daarbij onderscheid maken tussen duurzame energiebronnen en de technologieën voor energiewinning, -opslag en -transportuit deze bronnen. Wat betreft bronnen, kan ik me nauwelijks iets beters voorstellen dan zon en wind uit streken zonder mensen zoals de grote woestijnen. Wat de energie-omzetting, -transport en -opslag betreft, zijn wij compleet open. Daar kan nog veel veranderen. Belangrijk is dat de beste technologieen steeds een faire kans in het concept krijgen.
EurActiv.de: Zou het Dii inderdaad op een dag tien procent van de Europese vraag naar stroom moeten dekken, dan zou dat een gigantische krachttoer zijn. Edda Müller,voorzitter van Transparency Deutschland, waarschuwde al, dat het Desertec- consortium voorzorgsmaatregelen moet treffen tegen corruptie en de verrijking van afzonderlijke actoren in de MENA- regio. Bestaat er behoefte aan actie?
VAN SON: De inachtneming van compliance- standaarden in het bijzonder de vermijding van corruptie is een zaak die de Dii, zijn vennootschappen en geassocieerde partners ter harte nemen, en bij hen centraal staat. De statuten van het Dii brengen deze verplichting ondubbelzinnig tot uitdrukking. Bovendien werken wij aan een vrijwillige aan onszelf op te leggen verplichting, die ver boven de wettelijke standaarden uitgaat. Daarbij staan wij naast met andere organisaties ook met Transparency Deutschland in contact.
Interview: Alexander Wragge
Vertaling: Paul van Son
Link van oorspronkelijk in het Duits afgenomen interview:
http://www.euractiv.de/ressourcen-umwelt-00/artikel/desertec-005193
