Snelle CO₂-stijging bedreigt de golfstroom
De Golfstroom en de grote Atlantische oceaanstroming waarvan hij onderdeel is, staan mogelijk sterker onder druk dan tot nu toe werd gedacht. Niet alleen de hoeveelheid opwarming blijkt van belang, maar ook de snelheid waarmee de CO₂-concentratie stijgt. Nieuw onderzoek van drie Utrechtse wetenschappers laat zien dat de Atlantische Meridionale Overturning Circulation (AMOC) bij een snelle klimaatverandering al rond 2 °C mondiale opwarming kan instorten. Bij een veel langzamere stijging van CO₂ blijft dezelfde oceaanstroming in het model zelfs bij 5,5 °C opwarming overeind. Dat maakt vooral het tempo van de klimaatverandering van belang.
De snelheid van de opwarming kan doorslaggevend zijn
De AMOC is een enorm systeem van oceaanstromingen dat warm water vanuit de tropen naar het noorden brengt en koud water weer naar het zuiden voert. De stroming beïnvloedt daarmee niet alleen het klimaat in Europa, maar speelt een belangrijke rol in het wereldwijde klimaatsysteem.
Tot nu toe werd bij de mogelijke instorting van de AMOC vooral gekeken naar een bepaalde temperatuurgrens. Vaak wordt daarbij ongeveer 4 °C mondiale opwarming genoemd, al is de onzekerheid groot. Het nieuwe onderzoek laat zien dat zo’n vaste grens misleidend kan zijn. Het maakt namelijk veel uit hoe snel de aarde die temperatuur bereikt.
De onderzoekers van de Universiteit Utrecht voerden klimaatmodelberekeningen uit waarbij de CO₂-concentratie met verschillende snelheden werd verhoogd. Bij een zeer langzame stijging van 0,5 ppm per jaar bleef de AMOC stabiel tot maar liefst 5,5 °C mondiale opwarming. Bij een veel snellere stijging van 2,5 of 5 ppm per jaar begon de oceaanstroming daarentegen al rond 2 °C opwarming in te storten.
Dat is relevant omdat de huidige CO₂-concentratie veel sneller stijgt dan in het voorzichtige scenario uit het onderzoek. De onderzoekers rekenen voor de periode 2015–2025 met gemiddeld 2,6 ppm extra CO₂ per jaar. Dat ligt dicht bij het niveau waarbij hun model een omslag van de AMOC laat zien.
Ook andere metingen bevestigen dat de CO₂-toename de afgelopen jaren hoog is. NOAA registreerde voor 2024 een uitzonderlijke stijging van ongeveer 3,75 ppm en voor 2025 circa 2,1 ppm. De WMO kwam voor 2023–2024 uit op een wereldwijde stijging van 3,5 ppm, een record sinds het begin van de moderne metingen.
De studie betekent nadrukkelijk niet dat de AMOC binnenkort zeker zal instorten. Het gaat om klimaatmodelberekeningen en de werkelijkheid is complexer. Wel maakt het onderzoek duidelijk dat het risico niet uitsluitend kan worden gekoppeld aan een bepaalde temperatuur. Een snelle verandering geeft de oceaan minder tijd om zich aan te passen.
Dat maakt de boodschap van het onderzoek helder: niet alleen hoeveel de aarde opwarmt is van belang, maar ook hoe snel dat gebeurt. Het beperken van de uitstoot van broeikasgassen kan daarmee niet alleen verdere opwarming tegengaan, maar mogelijk ook het risico op een plotselinge verandering van de Atlantische oceaanstroming verkleinen.
Lees het persbericht of
het originele onderzoek:
Bron: René M. van Westen, Reyk Börner & Henk A. Dijkstra, Failure to track a stable AMOC state under rapid climate change, Nature Climate Change, gepubliceerd op 13 augustus 2026.
